Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) tarafından hayata geçirilen bir proje, akciğer kanseri tedavisinde yapay zeka kullanarak yeni ilaçların keşfine katkı sağlamayı hedefliyor.
Proje, KTÜ Tıp Fakültesi Biyoistatistik ve Tıp Bilişimi Anabilim Dalı’ndan akademisyenlerin öncülüğünde, “Kanserde İmmünoterapi Etkinliğinin İyileştirilmesine Yönelik Makine Öğrenmesine Dayalı Yeni Gen Keşfi ve İlaç Yeniden Konumlandırma Platformunun Geliştirilmesi” adıyla TÜBİTAK tarafından destekleniyor.
Projeye 11 farklı üniversiteden akademisyenler ve araştırmacılar katılıyor. İlk aşamada, immünoterapilere dirençli kanserlerin bağışıklık sisteminden nasıl kaçtığı konusunda araştırmalar yapıldı.
Bu çalışma sayesinde, bağışıklık sisteminden kaçışta rol oynayan temel proteinler yapay zeka yardımıyla belirlendi. Elde edilen bu bulgular, proje ortaklarıyla paylaşıldı.
Çalışmanın ilk sonuçları, “Learning functional properties of proteins with language models” başlığıyla uluslararası “Nature Machine Intelligence” dergisinde yayımlandı. Projenin nihai amacı, akciğer kanserine karşı yeni ilaçların geliştirilmesine katkı sağlamak.
Projeye liderlik eden KTÜ Tıp Fakültesi Biyoistatistik ve Tıp Bilişimi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kemal Turhan, immünoterapinin umut verici bir tedavi yöntemi olmasına rağmen, kanser hücrelerinin bağışıklık sisteminden kaçma yeteneğine sahip olduğunu belirtti.
Turhan, “Projemizin ana hedefi, immünoterapilere dirençli akciğer kanserleri için yapay zeka ile yeni ilaç hedefleri bulmak ve potansiyel ilaçlar tahmin etmektir.
Geleneksel yöntemlerle yeni bir kanser ilacının geliştirilmesi ortalama 10 yıl sürmekte ve maliyeti 1 milyar dolara kadar çıkmaktadır. Bu nedenle, projemiz zaman ve maliyet tasarrufu sağlayarak bu süreci hızlandırmayı amaçlıyor” dedi.
Projede, paydaşların kullanabileceği ilaç hedefleri tahmin edilerek önemli verilere ulaşıldı. Prof. Dr. Turhan, yapay zeka kullanarak hangi proteinlerin ilaç hedefi olarak seçilebileceğini keşfetmenin kritik olduğunu vurguladı.
Bu konuda yayımlanan çalışmanın dünya çapında saygın bir dergide yer almasının kendisi ve ekibi için büyük bir gurur kaynağı olduğunu ifade etti. “Amacımız, dünya bilimine katkıda bulunurken Türkiye’deki genç araştırmacıların potansiyelini göstermektir” diye ekledi.
İmmünoterapinin önemi üzerine konuşan Turhan, mevcut ilaçlara ek olarak kanser hücrelerinin bağışıklık sisteminden kaçmasını önleyecek yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesinin mümkün olduğunu belirtti.
Proje ile birlikte, kanser tedavisinde kullanılacak yeni ilaçların keşfine yönelik çalışmalar yapmayı hedeflediklerini vurguladı.
KTÜ’den Arş. Gör. Serbülent Ünsal, projede 11 farklı kurum ve üniversite araştırma enstitüleri ile iş birliği yapıldığını açıkladı. Çalışmanın sorumlu yazarlığını Hacettepe Üniversitesinden Doç. Dr. Tunca Doğan yürütürken, ODTÜ’den Dr. Öğr.
Üyesi Aybar Can Acar’ın da projeye önemli katkılarda bulunduğunu söyledi. Ünsal, projenin kanserin bağışıklık sisteminden kaçış mekanizmalarını anlamayı ve bu mekanizmalara yönelik yeni ilaçlar geliştirmeyi amaçladığını belirtti.
“Yayımlanan araştırmamız, Nature Machine Intelligence dergisinde Türkiye’den çıkan ilk çalışma olarak kayda geçti” dedi.
